ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ ΣΤΗΝ ΚΕΡΚΥΡΑ 8/5/2009

Την Παρασκευή 8 Μαΐου πραγματοποιήθηκε με επιτυχία η πρώτη παρουσίαση του βιβλίου "Διαδρομές Ζωής" στην Κέρκυρα, από το βιβλιοπωλείο "Κίνητρο" και τη βιβλιοθήκη "Λήδα Καλογεροπούλου".

Οι ομιλητές, ένα πάνελ που σε πολλούς μπορεί να φαίνεται αταίριαστο, προσέγγισαν και ανέλυσαν το βιβλίο, ασχολήθηκαν με τον άνθρωπο Πέτρο Βλάσση και τα ζητήματα που πραγματεύεται στο έργο του, ο καθένας από διαφορετική πλευρά, αφού καθένας από αυτούς έχει ξεχωριστή ιδιότητα και διαφορετική πολιτική άποψη. Ένας πρώην Υπουργός, μία ιστορικός, ένας Καθηγητής Ιστορίας και ένας λογοτέχνης, ήταν λογικό ότι θα διατύπωναν διαφορετικές τοποθετήσεις, ότι θα φώτιζαν ο καθένας με την ιδιαίτερη ματιά του τις "Διαδρομές Ζωής".

Η Μαρία Καμονάχου, ιστορικός (και λογοτέχνης) επικεντρώθηκε στον άνθρωπο Πέτρο Βλάσση και κέρδισε το κοινό με την ενδελεχή της προσέγγιση στις ανθρώπινες εκείνες αξίες που ώθησαν τον συγγραφέα (και πολλούς άλλους της γενιάς του) να αγωνιστεί όπως αγωνίστηκε. Το συναίσθημα και η συναισθηματική ηθική κατέχουν τη δική τους θέση στον ψυχισμό μας, τόσο ως εναύσματα για δράση, όσο και ως παράγοντες ολοκλήρωσης της προσωπικότητας. Αίσθηση προκάλεσε ο παραλληλισμός του Πέτρου Βλάσση και των άλλων "αφανών ηρώων" της γενιάς του με τον Δον Κιχώτη: οι φαινομενικά μάταιοι αγώνες απέναντι σε αντιπάλους που δεν μπορούν να νικηθούν, η αναζήτηση ενός ιδανικού άυλου, μα και υπέροχου, σε πείσμα των καιρών. Πέτυχαν; Δεν είναι εύκολο να αποφανθεί κανείς. Είναι βέβαιο, όμως, κατά την ομιλήτρια, ότι οι άνθρωποι αυτοί προκάλεσαν μία "ρωγμή" στην καθημερινότητα, μία σχισμή φωτός που μπορούμε ακόμη να δούμε.

Ο Θεοτόκης Ζερβός, λογοτέχνης, αναφέρθηκε στη γλώσσα ως μέσο έκφρασης των ζητημάτων που αγγίζει ο Πέτρος Βλάσσης, αλλά και ως στοιχείου εκφοράς μίας στάσης ζωής και αναζήτησης. Η χρήση της γλώσσας στο πρώτο μέρος του βιβλίου όπου ο συγγραφέας παραθέτει τη διαδρομή του μέχρι το Στρασβούργο (τα παιδικά του χρόνια στη Λευκίμμη και τα νεανικά του στις μαθητικές και φοιτητικές οργανώσεις), κατά τον ομιλητή διαθέτει μία επάρκεια, η οποία εκφράζει την πληρότητα σε ιδέες και ηθική που χαρακτηρίζουν αυτές τις ηλικίες, ειδικά εκείνη τη γενιά. Ο Θεοτόκης Ζερβός έθεσε τον προβληματισμό του σχετικά με το αποτέλεσμα των αγώνων της γενιάς του δημοκρατικού και αντιδικτατορικού αγώνα, με βάση το αποτέλεσμα, δηλαδή τη σημερινή Ελλάδα. Όπως χαρακτηριστικά ανέφερε, δεν πέτυχαν, αλλά "δεν μπορούμε να ευτελίσουμε ούτε τη νιότη, ούτε τη δράση". Οι "Διαδρομές Ζωής", κατά τον ομιλητή δεν έχουν μόνο ιστορική αξία, αλλά αποτελούν ένα "αποδεικτικό στάσης ζωής".

Ο Νίκος Καραπιδάκης, Καθηγητής Ιστορίας του Ιονίου Πανεπιστημίου, προσέγγισε το βιβλίο και όσα πραγματεύεται ο συγγραφέας, από την πλευρά του ιστορικού. Διαπίστωσε την αξία του ως τεκμηρίου, τόσο ως δευτερογενούς (σε επίπεδο αφήγησης) όσο και ως πρωτογενούς (σε επίπεδο παράθεσης πρωτογενούς υλικού) πηγής της σύγχρονης ιστορίας της Ελλάδας, της ιστορίας της Αντίστασης (ο ομιλητής χρησιμοποίησε τον όρο "Αντίσταση" χωρίς επιθετικό προσδιορισμό, θέλοντας προφανώς να τονίσει την ενότητα αναλόγων φαινομένων και δράσεων) στην Κέρκυρα, αλλά και του εξωτερικού κατά τη συγκεκριμένη περίοδο. Μάλιστα, κάλεσε και άλλους που κατέχουν ανάλογο υλικό να το διαθέσουν ώστε να δημιουργηθεί ένα corpus τεκμηρίων, τα οποία θα μας επιτρέψουν να προσεγγίσουμε πλέον σε βάθος και σε εύρος τη συγκεκριμένη περίοδο, τώρα μάλιστα που ως κοινωνία είμαστε πιο ώριμοι και αποφορτισμένοι. Κλείνοντας την τοποθέτησή του, ο Νίκος Καραπιδάκης αναφέρθηκε επίσης στο νόημα και το αποτέλεσμα των αγώνων της γενιάς της Αντίστασης. Η σημερινή ελληνική πραγματικότητα ίσως δεν αφήνει πολλά περιθώρια ώστε να χαρακτηριστούν επιτυχημένοι οι αγώνες αυτών των ανθρώπων, όμως, κατά τον ομιλητή, η δράση τους, δίχως άλλο, μας έχει προσφέρει το πολύτιμο αγαθό της αξιοπρέπειας, το οποίο ως κοινωνία καλούμαστε να τιμήσουμε.

Ο Σπύρος Καλούδης, πρώην Υπουργός, προσέγγισε το βιβλίο από την πολιτική του πλευρά. Τόνισε ότι η Δικτατορία ήταν αναπόφευκτη, αλλά οι άσχημες καταστάσεις που επέφερε οδήγησαν ανθρώπους σαν τον Πέτρο Βλάσση να αγωνιστούν και να μας δώσουν την ελπίδα ότι πάντα θα υπάρχουν άνθρωποι να αντιστέκονται σ' εκείνους που επιβουλεύονται την Ελευθερία.΄

Η εκδήλωση έκλεισε με τη μουσική του συνθέτη Σπύρου Σαμοΐλη, ο οποίος αποτύπωσε και μουσικά το στίγμα της εποχής, ερεθίζοντας το συναισθηματικό αισθητήριο του κοινού.

Τσ Σκόπια και οι Έλληνες

"Στα Σκόπια, μια πόλη του παλιού και του καινούργιου, βλέπεις άχαρες πολυκατοικίες στην θέση κατεστραμμένων από τους σεισμούς σπιτιών, δίπλα σε παλιά παραδοσιακά. Οι υπερμοντέρνοι νεαροί και οι κουρασμένοι απόμαχοι, μαζί με τους Αλβανούς, τους Τούρκους, το μελισσολόι των Τσιγγάνων και τους "άρχοντες" Ελληνόφωνους, αποτελούν το ανθρώπινο ντεκόρ των Σκοπίων.
Οι Ελληνόφωνοι Σλαβομακεδόνες, ηγέτες του κόμματος και της "Δημοκρατίας", αφού αυτοανακηρύχθηκαν "Μακεδονομάχοι" και άλλαξαν το επίθετό τους προσθέτοντας κατάληξη -ωφ ή -όφσκι, είναι η προνομιούχα κάστα, τόσο πνευματικά όσο και υλικά. Μιλούν φυσικά Σλαβομακεδονικά.
Οι μετρημένοι που παραμένουν Έλληνες, δεν ανήκουν στην προνομιούχα κάστα.
...................................................................
Αρκετές χιλιάδες από Τασκένδη και Ρουμανία, εγκαταστάθηκαν εδώ, βλέποντας σαν μικρότερο κακό να αλλάξουν την κατάληξη του ονόματός των, με αντιστάθμισμα να ακούν Ελληνικό Ραδιόφωνο και να είναι κοντά στην Πατρίδα που η νοσταλγία δεν τους αφήνει στιγμή να ξεχάσουν....."

(απόσπασμα από το βιβλίο -ο Πέτρος Βλάσσης, κατά την περιπλάνησή του στην Ευρώπη στην περίοδο της εξορίας του, κρατούσε σημειώσεις για όσα μέρη επισκεπτόταν)

Τα βασανιστήρια στην οδό Μπουμπουλίνας

Οι βασανιστές συνήθως επέδειξαν μία γνώση του έργου τους ανώτερη από ό,τι μπορεί να υποφέρει ένα ανθρώπινο σώμα. Σε μία άλλη περίπτωση που η Επιτροπή βρήκε ότι είναι αποδεδειγμένη, ο Πέτρος Βλάσσης, ο οποίος συνελήφθη επειδή ήταν μέλος ενός κινήματος νεολαίας της άκρας αριστεράς, περιέγραψε πώς του έδωσαν την φάλαγγα στην αίθουσα του καταιονισμού, στη στέγη του κτιρίου. Ύστερα τον υποχρέωσαν να σταθεί όρθιος. "Με έκαμαν να τρέχω γύρω-γύρω μέσα σ' ένα κύκλο εκεί μέσα, στο ίδιο δωμάτιο των βασανιστηρίων. Είχαν μετακινήσει λίγο τον πάγκο σε μία πλευρά, και εγώ ήμουν στο κέντρο του κύκλου, ενός κύκλου που τον αποτελούσαν δέκα άτομα. Ο καθένας απ' αυτούς κρατούσε κάτι - ένα ξύλο, ένα μεταλλικό αντικείμενο, ένα σχοινί. Έτσι, για να προστατευτώ από τα κτυπήματα, ήμουν υποχρεωμένος να τρέχω. Κινιόμουν από τη μία πλευρά στην άλλη, έτσι που όταν έφευγα από ένα άτομο που με είχε κτυπήσει, πλησίαζα ένα άλλο άτομο που τότε με κτυπούσε. Πιστεύω ότι σκοπός αυτής της μεθόδου ήταν να με κάμουν να τρέχω, ώστε η κυκλοφορία να ξαναέλθει στα πόδια μου και να γίνουν πάλι τα πόδια μου ευαίσθητα στον πόνο. Γιατί πιστεύω ότι εξέχασα να σας πω ότι αφού δεχθεί ξυλοδαρμό ενός ορισμένου βαθμού στα πόδια, το βασανιζόμενο πρόσωπο δεν αισθάνεται πια τον πόνο. Είναι σαν το κορμί να έχει γίνει ένα με τον πόνο".

(απόσπασμα άρθρου της Sunday Times για τα συμπεράσματα της Επιτροπής Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων του Συμβουλίου της Ευρώπης - μαρτυρία του Πέτρου Βλάσση)

Διαδρομές Ζωής - Κατάθεση Ψυχής

Οι “Διαδρομές Ζωής” αποτελούν την κατάθεση της προσωπικής διαδρομής του Πέτρου Βλάσση. Μίας διαδρομής που συνέπεσε με μία κρίσιμη περίοδο για την Ελλάδα, τόσο σε πολιτικό, όσο και σε κοινωνικό και οικονομικό επίπεδο. Αυτή η κατάθεση έχει τη δική της σημασία και αποκτά μεγαλύτερη ακόμα αξία αν αναλογιστούμε ότι η βιβλιογραφία σχετικά με την περίοδο της Δικτατορίας είναι εξαιρετικά περιορισμένη, ενώ πολλές από τις μαρτυρίες που έχουν δημοσιευτεί είναι αρκετά «ρετουσαρισμένες».

Το βιβλίο του Πέτρου Βλάσση είναι πολιτικό, αλλά δεν αποτελεί μανιφέστο, ούτε ιδεολογική ανάλυση. Είναι τόσο πολιτικό, όσο η ζωή ενός ανθρώπου που έζησε σε μία εποχή που η πολιτική αποτελούσε το ζητούμενο για έναν καλύτερο κόσμο, όσο η οξυδερκής ματιά ενός νέου ανθρώπου που έζησε και έδρασε σε μία κοσμογονική (όπως τουλάχιστον φαινόταν τότε) περίοδο για τα πολιτικά και κοινωνικά πράγματα της Ελλάδας.

Είναι ιστορικό, αλλά δεν αποτελεί ούτε ιστορική μελέτη, ούτε ιστοριογραφικό πόνημα. Είναι τόσο ιστορικό, όσο η μαρτυρία ενός ανθρώπου που μετείχε σε γεγονότα σημαντικά, όσο το ημερολόγιο ενός ανθρώπου από την ελληνική επαρχία που περιγράφει τις αλλαγές στη ζωή και τη σκέψη του, μέσα από το οποίο περιγράφεται μία μεγάλη μερίδα Ελλήνων από το τέλος του Εμφυλίου, έως την Μεταπολίτευση.

Τούτο το βιβλίο δεν πέρασε από αναθεωρητές και επιμελητές, ούτε δέχτηκε την επίνευση κάποιας πολιτικής ομάδας. Διατηρεί ανέπαφη την απλότητα μιας συλλογής αναμνήσεων και σημειώσεων ενός απλού ανθρώπου που βρέθηκε σε μία πολύπλοκη κατάσταση, και που με οξυδέρκεια αντιλήφθηκε τα πράγματα στην απλότητά τους.

Η γλώσσα είναι απλή, λιτή. Τα γεγονότα και οι σκέψεις των ανθρώπων δεν χρειάζονται πάντα γλωσσικά τεχνουργήματα για να αποδοθούν. Καμιά φορά ο απέριττος λόγος είναι εκείνος που μπορεί να μεταφέρει την ουσία στον αναγνώστη. Η αμεσότητα ενός λακωνικού κειμένου διεγείρει περισσότερο το αισθητήριο της αντίληψης.

Παιδικά και εφηβικά χρόνια στη Λευκίμμη και την Κέρκυρα. Ύστερα σπουδές στην Αθήνα, πολιτική δράση και ιδεολογικές αναζητήσεις. Έπειτα η Χούντα, διώξεις και βασανιστήρια. Απόδραση στο εξωτερικό, περιπλάνηση στην Ευρώπη. Δύση και Ανατολή, Βορράς και Νότος: το μάτι δεν χορταίνει να βλέπει, το μυαλό κρίνει και καταγράφει. Μεταπολίτευση και επαναπατρισμός. Η δύσκολη προσαρμογή σε μια Ελλάδα που πασχίζει να βρει τα βήματά της μετά από επτά χρόνια στον γύψο.

Είναι οι “Διαδρομές Ζωής” μία απόπειρα εξαργύρωσης παλιών αγώνων; Ή μήπως πρόκειται απλώς για τη φλυαρία ενός παλιού Αριστερού; Ούτε το ένα, ούτε το άλλο. Ο Πέτρος Βλάσσης καταθέτει την απλή, προσωπική του μαρτυρία για μία περίοδο που μας ενδιαφέρει όλους. Ο χρόνος και ο τρόπος αυτής της κατάθεσης είναι επιλογή του, χωρίς να μπορεί να χαρακτηριστεί «καθυστερημένος», και σίγουρα όχι «επιτηδευμένος». Άλλωστε, ανάμεσα στο «καθυστερημένο» και το «πρώιμο» υπάρχει και το «ώριμο».

Ανδρέας Γραμμένος